เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2569 คณะกรรมาธิการยุโรปได้ออกกฎหมายลำดับรอง[1](Implementing Decision) ภายใต้กฎระเบียบว่าด้วยพลาสติกใช้ครั้งเดียว (Single-Use Plastics Directive: SUPD) ซึ่งกำหนดวิธีการคำนวณ การตรวจสอบ และการรายงานสัดส่วนพลาสติกรีไซเคิลในขวดเครื่องดื่มพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียว รวมถึง การรีไซเคิลเชิงเคมี (chemical recycling) และการนำหลัก mass balance มาใช้คำนวณสำหรับการรีไซเคิล เพื่อสนับสนุนการบรรลุเป้าหมายที่กำหนดให้ขวดพลาสติกมีสัดส่วนพลาสติกรีไซเคิลอย่างน้อยร้อยละ 30 ภายในปี 2573 (ค.ศ. 2030)

 

การใช้ Chemical Recycling และ Mass Balance ในการคำนวณสัดส่วนพลาสติกรีไซเคิล

 การรีไซเคิลเชิงเคมี[2] (chemical recycling) เป็นกระบวนการนำขยะพลาสติกมาแปรสภาพด้วยกระบวนการทางเคมี โดยย่อยโครงสร้างพอลิเมอร์ให้กลับเป็นโมเลกุลขนาดเล็ก เช่น มอนอเมอร์ (monomer) โอลิโกเมอร์ (oligomer) หรือสารตั้งต้นอื่น ๆ เพื่อนำกลับไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตเม็ดพลาสติกใหม่ ส่วนหลัก Mass Balance เป็นวิธีการคำนวณและจัดสรรสัดส่วนวัสดุรีไซเคิล โดยพิจารณาจากสัดส่วนวัตถุดิบรีไซเคิลที่ป้อนเข้าสู่กระบวนการผลิต แทนการตรวจสอบว่าผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้นมีวัสดุรีไซเคิลอยู่จริงในสัดส่วนเท่าใด

 ภายใต้กฎหมายลำดับรองนี้ พลาสติกรีไซเคิลที่ได้จากการรีไซเคิลเชิงเคมี สามารถนำมานับรวมในการคำนวณสัดส่วนพลาสติกรีไซเคิล (recycled content) ในขวดเครื่องดื่มพลาสติกได้ และสามารถใช้หลัก mass balance ในการคำนวณสัดส่วนวัตถุดิบรีไซเคิลที่ป้อนเข้าสู่กระบวนการผลิตแทนการตรวจสอบสัดส่วนวัสดุรีไซเคิลที่มีอยู่จริงในผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้น ทั้งนี้ คณะกรรมาธิการยุโรป ระบุว่า การรีไซเคิลเชิงเคมีจะช่วยจัดการขยะพลาสติกที่รีไซเคิลได้ยากหรือไม่สามารถรีไซเคิลด้วยการรีไซเคิลเชิงกล (mechanical recycling) ได้ ไม่ว่าจะเป็น การคัดแยก ทำความสะอาด บด หลอม ฯลฯ เช่น กลุ่มพลาสติกที่ปนเปื้อนเศษอาหารหรือสารเคมี อย่างไรก็ดี การรีไซเคิลเชิงกลจะยังคงเป็นแนวทางหลัก เนื่องจากโดยทั่วไปถือว่าเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่าในด้านสิ่งแวดล้อม

 

ท่าทีต่อการใช้หลัก Mass Balance จากภาคส่วนต่าง ๆ

กลุ่มสิ่งแวดล้อมและองค์กรรณรงค์ด้านการลดขยะได้แสดงความกังวลต่อข้อกำหนดดังกล่าว โดยเห็นว่า พลาสติกรีไซเคิลมักถูกผสมเข้ากับวัตถุดิบจากปิโตรเลียม ทำให้ไม่สามารถระบุได้ว่าโมเลกุลจากพลาสติกรีไซเคิลถูกนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์ชิ้นใด กล่าวอีกนัยหนึ่ง ขวดพลาสติกที่วางจำหน่ายในตลาดอาจถูกระบุว่ามีพลาสติกรีไซเคิลร้อยละ 30 ทั้งที่ขวดดังกล่าวอาจไม่มีพลาสติกรีไซเคิลอยู่จริง เนื่องจากผู้ผลิตอาจอาศัยหลักฐานหรือใบรับรองที่ยืนยันว่าในกระบวนการผลิตโดยรวมมีการใช้พลาสติกรีไซเคิลในสัดส่วนที่กำหนด ทั้งนี้ กลุ่ม Zero Waste Europe เห็นว่า แนวทางดังกล่าวอาจเปิดทางให้บริษัทระบุว่าผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบจากวัสดุรีไซเคิล โดยไม่สะท้อนสัดส่วนวัสดุรีไซเคิลที่มีอยู่จริงในผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้น และอาจนำไปสู่การฟอกเขียว (greenwashing) และแนวปฏิบัติที่ขาดความโปร่งใส

ในทางกลับกัน ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมรีไซเคิลเชิงเคมีสนับสนุนการนำหลัก mass balance มาใช้ โดยเห็นว่าจะช่วยสร้างความชัดเจนด้านกฎระเบียบและความมั่นใจสำหรับการลงทุนในอุตสาหกรรม ทั้งนี้ ฝ่ายสนับสนุนแนวทางดังกล่าวเห็นว่า แม้จะไม่สามารถระบุได้ว่าวัสดุรีไซเคิลถูกนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์ชิ้นใดโดยเฉพาะ แต่วัสดุรีไซเคิลได้ถูกนำเข้าสู่กระบวนการผลิตจริงตามสัดส่วนที่กำหนดแล้ว

 

การมีผลใช้บังคับและการดำเนินการในระยะต่อไป

กฎหมายลำดับรองดังกล่าวมีผลใช้บังคับ 20 วันหลังจากประกาศในราชกิจจานุเบกษา (Official Journal of the European Union) หรือตั้งแต่วันที่ 23 กรกฎาคม 2569 โดยในระยะแรก อียูจะเริ่มบังคับใช้เกณฑ์ดังกล่าวกับพลาสติกรีไซเคิลที่มาจากภายในอียูและเขตเศรษฐกิจยุโรป (EEA) ก่อน แล้วจึงขยายไปยังพลาสติกรีไซเคิลจากประเทศสมาชิก OECD ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2570 เป็นต้นไป สำหรับประเทศอื่น ๆ อียูจะพิจารณาจากการมีความตกลงทวิภาคีระหว่างกันเพื่อพิจารณาความเทียบเท่าของระบบการจัดเก็บไปจนถึงการผลิตวัสดุรีไซเคิลของประเทศนั้น ๆ กับอียู (EU Equivalence) นอกจากนี้ คณะกรรมาธิการยุโรปมีแผนที่จะนำหลักเกณฑ์ดังกล่าวไปใช้กับกฎหมายอียูฉบับอื่นที่กำหนดเป้าหมายเกี่ยวกับสัดส่วนวัสดุรีไซเคิล (recycled content) ด้วย เช่น PPWR, ESPR, End-of-Life Vehicle Regulation เป็นต้น

 

-

อ้างอิง:

https://www.euractiv.com/news/eu-introduces-chemical-recycling-in-rules-on-recycled-content/

https://www.mrw.co.uk/news/eu-adopts-mass-balance-for-calculating-recycled-plastic-content-02-07-2026/

 

[1] Implementing Decision on the calculation, verification and reporting of data on recycled plastic content in single-use plastic beverage bottles https://environment.ec.europa.eu/publications/implementing-decision-calculation-verification-and-reporting-data-recycled-plastic-content-single_en

[2] https://www.scgchemicals.com/th/articles/stories/1653739741